หนึ่งในอาคารเก่าแก่และน่าชมของเมือง ซานันดัจ คือ อาคารวะกีล ซึ่งตั้งอยู่บนถนนเกชอวัร อาคารหลังนี้เป็นทรัพย์สินส่วนตัวและสืบทอดกันมาในตระกูล วะกีล ซึ่งเป็นตระกูลที่มีบทบาทสำคัญทางอำนาจในประวัติศาสตร์ของแคว้นเคอร์ดิสตานมาโดยตลอด อาคารวะกีลเป็นกลุ่มอาคารขนาดใหญ่ ประกอบด้วยส่วนกลางหลักที่ตั้งอยู่ตรงกลาง และมีส่วนอื่นๆ ล้อมรอบอยู่โดยรอบ
เนินปราสาทซีวีเยห์ มีอายุย้อนกลับไปถึงศตวรรษที่ 3 และ 4 ฮิจเราะห์ (ประมาณคริสต์ศตวรรษที่ 9–10) ตั้งอยู่ในหมู่บ้านซีวีเยห์ เมืองซาเกซ สถานที่แห่งนี้ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานแห่งชาติของอิหร่านเมื่อวันที่ 10 เดือนเมห์ ปี 1380 ด้วยหมายเลขทะเบียน 4018 ควรกล่าวเพิ่มเติมว่า หมู่บ้านแห่งนี้เคยเป็นกรรมสิทธิ์ของตระกูล กัยโคส์ราวีจากเผ่า เฟซอิลาฮ์ เบกีย์
ทะเลสาบซารีบาร์ หรือ ซารีวาร์ เมืองมารีวาน เป็นหนึ่งในแหล่งท่องเที่ยวสำคัญของจังหวัดเคอร์ดิสตาน ซึ่งเปล่งประกายงดงามดั่งอัญมณีทางตะวันตกของประเทศ เมืองมารีวาน ตั้งอยู่ห่างจากเมืองซานันดัจไปทางตะวันตกเฉียงเหนือประมาณ 125 กิโลเมตร มารีวานมีจุดเด่นทั้งทางธรรมชาติ เช่น พื้นที่ป่าไม้แน่นขนัด ด่านพรมแดนบาชมาก์ และทะเลสาบซารีวาร์ อีกทั้งยังมีบรรยากาศเป็นมิตรและอัธยาศัยไมตรีของชาวเมือง ด้วยทำเลที่ตั้งซึ่งอยู่ใกล้กับเขตธรรมชาติ อูรามาน ทำให้มารีวานกลายเป็นหนึ่งในจุดหมายปลายทางยอดนิยมของนักท่องเที่ยวทั้งชาวอิหร่านและชาวต่างชาติ – –
พาลันกาน เป็นหมู่บ้านแห่งหนึ่งในเขตศูนย์กลางของเมือง คัมยาราน จังหวัดเคอร์ดิสตาน ประเทศอิหร่าน ประวัติความเป็นมาของหมู่บ้านนี้ย้อนไปได้ถึงยุคก่อนเข้าสู่ศาสนาอิสลาม ตั้งอยู่ห่างจากหุบเขา แทงโยร์ เพียง 800 เมตร และอยู่บริเวณต้นทางของเขตธรรมชาติ อูรามาน เคอร์ดิสตาน บ้านเรือนในหมู่บ้านนี้มีลักษณะพิเศษ คือ สร้างแบบขั้นบันได (บ้านชั้นบนคือหลังคาของบ้านชั้นล่าง) ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของภูมิประเทศภูเขา หมู่บ้านนี้เคยถูกทำลายหลายครั้ง และสร้างขึ้นใหม่หลายคราว พาลันกาน เคยเป็นศูนย์กลางการปกครองของราชวงศ์ อัรดะลาน ก่อนยุคของ เฮลูคาน อัรดะลาน นักประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่มองว่า พาลันกานเป็นถิ่นกำเนิดของราชวงศ์อัรดะลาน และตั้งแต่การก่อตั้งรัฐอัรดะลานในปี ค.ศ. 1168 จนถึงการย้ายศูนย์กลางอำนาจไปยัง ป้อมฮะซันออบอด์ เมืองซานันดัจ ในราวปี ค.ศ. 1600 เป็นเวลากว่า 400 ปี ที่พาลันกานทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางการปกครองของผู้นำราชวงศ์อัรดะลาน
ถ้ำคารัฟตู เป็นถ้ำแห่งหนึ่งที่ตั้งอยู่ในเมือง ดีวานเดเรห์ จังหวัดเคอร์ดิสตาน ประเทศอิหร่าน ถ้ำแห่งนี้เป็น ถ้ำหินปูน ที่เกิดขึ้นในยุคเทอร์เชียรี (ยุคที่สามทางธรณีวิทยา) บางส่วนของถ้ำถูกมนุษย์ขุดเจาะ และมีจารึกหรือจารึกลายสลักจากยุคก่อนประวัติศาสตร์ปรากฏอยู่ภายใน หลักฐานทางโบราณคดีที่พบในถ้ำนี้มีอายุย้อนไปถึง ศตวรรษที่ 3 (คาดว่าเป็นช่วงหลังคริสตกาล) ถ้ำคารัฟตูตั้งอยู่ในเขต คารัฟตู ของเมืองดีวานเดเรห์ และได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานแห่งชาติของอิหร่านเมื่อวันที่ 20 เดือนบะห์มัน ปี 1318 (ตามปฏิทินอิหร่าน) ด้วยหมายเลขทะเบียน 330
ป้อมและปราสาทกอมเชกอ (หุบเขาแห่งกษัตริย์) เป็นโบราณสถานที่มีอายุย้อนกลับไปถึง สหัสวรรษที่ 3 ก่อนคริสตกาล ตั้งอยู่ในหมู่บ้าน กอมเชกอ อำเภอบีญาร์ จังหวัดเคอร์ดิสตาน ประเทศอิหร่าน โบราณสถานแห่งนี้ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกทางวัฒนธรรมของชาติเมื่อวันที่ 4 ออบอน์ ปี 1365 (ปฏิทินอิหร่าน) ด้วยหมายเลขทะเบียน 1721 ปราสาทกอมเชกอ ตั้งอยู่ห่างจากตัวเมืองบีญาร์ไปทางเหนือประมาณ 45 กิโลเมตร และห่างจากหมู่บ้านกอมเชกอเพียง 1 กิโลเมตร อยู่ภายใน เขตอนุรักษ์ธรรมชาติบีญาร์ ผู้เชี่ยวชาญด้านโบราณคดีเชื่อว่าปราสาทแห่งนี้มี จารึกที่มีภาพสัญลักษณ์แบบอักษรเฮียโรกลิฟ และเขียนด้วย อักษรเฮราติก ซึ่งเป็นหนึ่งในระบบอักษรภาพโบราณที่เก่าแก่ที่สุดของอิหร่าน จารึกนี้ยังสามารถเปรียบเทียบกับ อักษรของชาวสุเมเรียน ได้อีกด้วย กำแพงของปราสาท สูงถึง 200 เมตร โดยมีทางเข้าเพียงช่องทางแคบๆ ทางเดียวซึ่งสร้างขึ้นอย่างวิจิตรบรรจงด้วยฝีมือมนุษย์ จนแม้แต่คนคนเดียวก็ผ่านเข้าออกได้อย่างยากลำบาก พื้นที่รวมของปราสาทมีขนาดมากกว่า 5,000 ตารางเมตร ภายในมี ถังเก็บน้ำจำนวนมาก ที่ขุดเจาะลงในหิน และยังมี ที่หลบภัยใต้ดิน ซึ่งขุดเป็นอุโมงค์หินลึกลงไป 41 ขั้นบันได นำไปสู่พื้นที่ใต้ฐานของปราสาท […]
มัสยิดดารุ้ลเอห์ซาน หรือ มัสยิดญาเมียะอ์เมืองซานันดัจ เป็นหนึ่งในมัสยิดสำคัญที่สุดของเมืองซานันดัจ สร้างขึ้นในปี ฮ.ศ. 1227 โดย อามานุลลอฮ์ ข่าน อัรดะลาน ผู้ปกครองแคว้นเคอร์ดิสตานในยุคนั้น จุดเด่นของมัสยิดนี้คือการตกแต่งด้วยกระเบื้องเคลือบเจ็ดสี ใช้อิฐเคลือบแทนหินสำหรับปูพื้น และมีข้อความจากคัมภีร์อัลกุรอานจารึกอยู่บนผนังมัสยิดถึงสองในสามของบทหนึ่ง ตัวมัสยิดตั้งอยู่ทางทิศเหนือของถนนอิมามโคมัยนี ซึ่งเป็นถนนที่สร้างขึ้นหลังปี 1310 โดยมัสยิดอยู่ในเขตเมืองเก่า อาคารมัสยิดประกอบด้วยเฉลียงด้านตะวันออกและใต้ มีหอคอยอยู่เหนือเฉลียงด้านตะวันออก ลานกลาง ห้องพักนักเรียนศาสนา 12 ห้อง และห้องละหมาดหลักที่มีเสาหินเกลียว 24 ต้น มัสยิดนี้ถือเป็นทั้งสถานที่ละหมาดและโรงเรียน เพราะมีส่วนที่ใช้สำหรับให้นักเรียนศาสนาอยู่อาศัยและศึกษา การตกแต่งของมัสยิดมีความสวยงามมาก เช่น กระเบื้องเจ็ดสี หินอ่อน อิฐเคลือบลวดลาย บ่อน้ำหิน น้ำพุ และเสาที่มีลวดลายแบบเกลียวเชือก รอบๆ ห้องละหมาดและหัวเสายังมีการตกแต่งด้วยกระเบื้องที่เขียนอัลกุรอานด้วยอักษรที่คล้ายตัวอักษรกูฟี ในอดีต มัสยิดนี้เคยเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ทางศาสนา และมีนักวิชาการจำนวนมากเคยศึกษาที่นี่ โดยรวม มัสยิดดารุ้ลเอห์ซาน ถือเป็นหนึ่งในมัสยิดที่สวยงามและสำคัญที่สุดของจังหวัดเคอร์ดิสตาน ทั้งในด้านสถาปัตยกรรมและการตกแต่ง จุดเด่นที่สุดคือ งานกระเบื้องที่งดงาม รวมถึงจารึกบนหินอ่อนและลายแกะสลักดอกไม้รอบๆ ก็ถือเป็นผลงานที่หาชมได้ยาก
“โดกูร์โดว์พอ” ตั้งอยู่ในหมู่บ้านชูช เขตบาชต์ จังหวัดโคห์กีลูเยห์และบอยรอห์มัด ประเทศอิหร่าน ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานแห่งชาติของอิหร่าน เมื่อวันที่ 3 บะห์มัน 1379 ด้วยหมายเลขจดทะเบียน 2985 เสาโบราณนี้แกะสลักจากหินปูนสีครีมแบบชิ้นเดียว เชื่อกันว่าในอดีตเป็น “มีลเอสตูดาน” (สัญลักษณ์ของที่ฝังอัฐิ) หรือ “เตาไฟ” ที่ใช้เป็นสัญญาณไฟนำทางแก่กองคาราวานและนักเดินทางในยามค่ำคืน ปัจจุบันเสายังคงอยู่ในสภาพเกือบสมบูรณ์ ตั้งอยู่บนเนินเขาที่มองเห็นหมู่บ้านชูช ซอฟลา และเดห์กันด์ เสาทั้งสองตั้งห่างกันประมาณ 50 เซนติเมตร โดยเสาทางตะวันออกสูง 2 เมตร และเสาทางตะวันตกสูง 1.9 เมตร พื้นที่รอบโบราณสถานนี้ได้รับการกำหนดเขตคุ้มครองโดยกรมมรดกทางวัฒนธรรมและการท่องเที่ยวประจำจังหวัด และในแต่ละปีมีนักประวัติศาสตร์ นักวิจัย และนักท่องเที่ยวจำนวนมากเดินทางมาเยี่ยมชมและศึกษาค้นคว้า ตามคำบอกเล่าหนึ่ง เสาทั้งสองนี้เป็นสิ่งที่หลงเหลือจากวิหารไฟโบราณในยุคก่อนอิสลาม โดยจากการศึกษาขั้นต้น พบว่ารูปแบบและโครงสร้างของเสานี้มีลักษณะคล้ายกับเสาหินของวิหารลัทธิเมธรา เช่น เสาที่โคร์เฮห์
หนึ่งในแหล่งท่องเที่ยวที่เก่าแก่ที่สุดในเขตเมืองบาชต์ คือ ต้นไม้โบราณที่รู้จักกันในชื่อ “ต้นสนบาชต์” ต้นไม้ต้นนี้ตั้งอยู่ห่างจากเมืองบาชต์ประมาณ 50 กิโลเมตร ใกล้กับหมู่บ้านเดรก และอยู่ติดกับ สถานที่ศักดิ์สิทธิ์อิมามซอเดห์ ซัยยิดมูฮัมหมัด (อ.) ในพื้นที่ดัชต์ลาร์ ต้นสนบาชต์มีอายุมากกว่า ต้นสนโบราณชื่อดังแห่งอับรากูในยัซด์ ถึง 200 ปี ซึ่งทำให้เป็นที่น่าทึ่งและดึงดูดความสนใจของนักท่องเที่ยวและผู้เดินทางจำนวนมาก
อัคคีวิหารสามแห่ง “กุลเลโซร์คดอน์” ในแคว้นกะห์กีลูเยห์ อัคคีวิหารทั้งสามแห่งตั้งอยู่ห่างกันประมาณ ห้าสิบเมตร ในแต่ละจุด มุกัสดาซี (นักภูมิศาสตร์และนักเดินทางชาวอาหรับในศตวรรษที่ 10) ได้กล่าวถึงอัคคีวิหารเหล่านี้ในนามว่า “กุตัยบะห์ อัลมะญูซ” หรือ อัคคีวิหารของผู้บูชาไฟ ชาวบ้านในพื้นที่เรียกบริเวณนี้ว่า “เซห์กุมบาดอน์” (แปลว่า “สามโดม”) สิ่งปลูกสร้างเหล่านี้ตั้งอยู่ที่เชิงเขา ทีแซ็ง และมีการตกแต่งด้วย ปูนปั้น อย่างสวยงาม