ฮะรัมอิมามริฎอ

ฮะรัมอิมามริฎอ หรือ ฮะรัมราซาวี คือสถานที่ฝังร่างของท่าน อิมามอาลี อิบนิ มูซา อัลริฎอ อิหม่ามลำดับที่ 8 ของนิกายชีอะฮ์ สถานที่แห่งนี้ตั้งอยู่ใจกลางเมืองมัชฮัด มณฑลโคราซานราซาวี ประเทศอิหร่าน และได้รับการยกย่องจากชาวชีอะฮ์ว่าเป็น สถานที่ศักดิ์สิทธิ์ และเป็นที่เคารพนับถืออย่างสูง
ฮะรัมแห่งนี้เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่มีกุโบร์ของท่านอิมามอาลี อิบนิ มูซา อัลริฎอ เป็นศูนย์กลาง และยังประกอบไปด้วย มัสยิดหลายแห่ง สุสาน ห้องโถง ลานกว้าง ห้องสมุด และพิพิธภัณฑ์ ที่สำคัญ เช่น มัสยิดบอลอซัร (สร้างในปี ฮ.ศ. 425 / ค.ศ. 1033) และ มัสยิดโกฮัรชาด (สร้างในปี ฮ.ศ. 821 / ค.ศ. 1418) ก็เป็นส่วนหนึ่งของฮะรัมแห่งนี้
ส่วนที่เก่าแก่ที่สุดของสถานที่นี้ ย้อนกลับไปถึงช่วง ทศวรรษที่ 610 ฮ.ศ. (ประมาณ ค.ศ. 1230) และในยุคของ ราชวงศ์ติมูริด ที่มีการบูรณะสถาปัตยกรรมจำนวนมากในเมืองโบราณของโคราซาน เช่น ตูส เฮรัต และนิชาบูร์ สถานที่แห่งนี้ได้รับความสนใจเป็นพิเศษเช่นกัน
อาคารส่วนใหญ่ในฮะรัมนี้ สร้างขึ้นใน ยุคราชวงศ์ซาฟาวี โดยเฉพาะในสมัยของ ชาห์ตาฮ์มาส์บ และจากการขยายพื้นที่อย่างต่อเนื่อง ขนาดของฮะรัมได้เพิ่มขึ้นจาก 12,000 ตารางเมตร ในอดีต เป็นประมาณ 1,000,000 ตารางเมตร ในปัจจุบัน ซึ่งทำให้ที่นี่กลายเป็นหนึ่งใน ศูนย์กลางศาสนาที่ใหญ่ที่สุดในโลก