สุสานเอสเธอร์และมอร์เดคัย

สุสานเอสเธอร์และมอร์เดคัย (ภาษาฮีบรู: קבר אסתר ומרדכי) เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ของชาวยิว ตั้งอยู่ใจกลางเมืองฮามาดาน ประเทศอิหร่าน ต้นถนนดร.ชะรีอะตี ตามประเพณีของชาวยิวในอิหร่าน สถานที่แห่งนี้เชื่อว่าเป็นที่ฝังศพของพระนางเอสเธอร์และมอร์เดคัย อย่างไรก็ตาม ความเชื่อนี้ไม่ได้รับการสนับสนุนจากชาวยิวนอกประเทศอิหร่าน และไม่มีการกล่าวถึงในคัมภีร์ตัลมุดทั้งฉบับบาบิโลนและเยรูซาเล็ม แหล่งข้อมูลชาวยิวแหล่งแรกที่กล่าวถึงสุสานแห่งนี้คือ เบนจามิน แห่งตูเดลา ซึ่งเดินทางมาเยือนฮามาดานในปี ค.ศ.1067 เขาระบุว่าในขณะนั้นมีชาวยิวอาศัยอยู่ในเมืองประมาณ 50,000 คน และเอสเธอร์กับมอร์เดคัยถูกฝังอยู่บริเวณด้านหน้าธรรมศาลา เรื่องราวของเอสเธอร์และมอร์เดคัยที่เดินทางมายังฮามาดาน ปรากฏในผลงานของ “ชาฮีน” ซึ่งเป็นแหล่งข้อมูลชาวยิวอิหร่านยุคแรก ๆ โดยเล่าว่ามอร์เดคัยเสียชีวิตในธรรมศาลาก่อน และเอสเธอร์เสียชีวิตตามในเวลาเพียงหนึ่งชั่วโมงต่อมา สุสานแห่งนี้ถือเป็นหนึ่งในสถานที่แสวงบุญที่สำคัญที่สุดของชาวยิวทั้งในอิหร่านและทั่วโลก และได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกทางวัฒนธรรมของอิหร่าน การมีอยู่ของสถานที่ศักดิ์สิทธิ์แห่งนี้ถือเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อการตั้งถิ่นฐานและความต่อเนื่องของชุมชนชาวยิวในเมืองฮามาดาน สถานที่ซึ่งรู้จักกันว่าเป็น “หลุมศพของเอสเธอร์” นั้น แท้จริงคือหลุมฝังศพของพระราชินี “ซูซาน” ซึ่งตั้งอยู่ในย่านที่อยู่อาศัยของชาวยิวในเมืองฮามาดาน